گل مژه یک آبسه کوچک است که بر اثر عفونت یا التهاب ریشه مژه یا غدد مترشحه چربى در پلک بوجود مى آید
گل مژه یا هوردئولوم (hordeolum) به التهابات غدد لبه پلک چشم اطلاق مى شود که غالباً به صورت توده اى متورم، قرمزرنگ و دردناک در مجاورت لبه پلک ظاهر مى شود. احتمال ابتلا به این عارضه شایع، در تمام سنین وجود دارد. اگرچه در اکثر افراد، این بیمارى پس از چند روز بهبود پیدا مى کند، اما مراجعه به پزشک و رعایت نکات بهداشتى و دارویى براى پیشگیرى و درمان آن ضرورى است.
علائم دکتر مدرس زاده، فوق تخصص و جراح چشم درباره تعریف این بیمارى مى گوید: گل مژه به طور کلى به یک آبسه کوچک با سر زردرنگ گفته مى شود که بر اثر عفونت یا التهاب ریشه مژه ها یا غدد مترشحه چربى پلک ایجاد مى شود.
 دکتر محسن بهمنى کشکولى، فوق تخصص و جراح پلاستیک چشم هم درباره انواع گل مژه مى گوید: در علم پزشکى گل مژه به دو نوع عفونى و غیرعفونى تقسیم مى شود. نوع غیرعفونى آن، تنها توده چربى متورم و قرمز رنگى است که بدون ایجاد درد یا ناراحتى در ناحیه خارجى پوست ظاهر شده و پس از چند روز به خودى خود درمان مى شود، اما در نوع عفونى پلک با ورم، درد و قرمزى همراه است. احساس سنگینى و درد، سوزش، خارش و خروج ترشحات چرکى از توده متورم، از علائم ابتلا به این بیمارى است. در مراحل پیشرفت بیمارى ، ایجاد ناراحتى و درد هنگام پلک زدن، خارش شدید در ناحیه داخلى چشم، حساس شدن چشم به نور و پیدایش لکه هاى زرد رنگ هنگام دید، از دیگر علائم ابتلا به گل مژه است. تارى دید از عوامل معمولى گل مژه نیست، اما اگر گل مژه نسبتاً بزرگ باشد با فشار روى قرنیه، مى تواند باعث ایجاد تارى دید شود.
 دکتر مدرس زاده تجمع تعداد زیادى غده چربى را که موجب تولید اشک در چشم مى شوند، علت اصلى پیدایش گل مژه در پشت پلک مى داند. وى معتقد است: عفونت یا التهاب غدد مترشحه چربى که اکثراً در اثر تماس دست آلوده با چشم ایجاد مى شود، علت اصلى ابتلا به گل مژه است.
 دکتر بهمنى کشکولى نیز درباره علت ابتلا به این بیمارى مى گوید: عدم خروج طبیعى چربى و ایجاد واکنش در داخل پوست منجر به پیدایش نوع عفونى یا غیرعفونى آن مى شود. نوجوانانى که در سن بلوغ بوده و مستعد ابتلا به شوره در ناحیه سر یا مژه یا ابرو هستند، بیشتر در معرض ابتلا به گل مژه قرار دارند. همچنین تغییرات هورمونى در افراد مبتلا به دیابت و بلفاریت (نوعى بیمارى التهاب در پلک) در ابتلا به این بیمارى بى تأثیر نیست. بروز مداوم این بیمارى نشانه ضعف در سیستم ایمنى بدن است و در صورت ابتلاى مکرر به گل مژه بویژه از نوع عفونى آن، مراجعه به پزشک و درمان ریشه اى آن ضرورى است.
تحقیقات نشان مى دهد، افراد مبتلا به چربى خون بالا، در مقایسه با سایرین بیشتر در معرض ابتلا به گل مژه یا دیگر بیمارى هاى التهابى واقع در پلک چشم قرار دارند. انتقال بیمارى از طریق باکترى اى به نام استافیلوکوک از طریق تماس دست آلوده با چشم یا استفاده از لوازم آرایشى مشترک یا حساسیت زا نیز امکان پذیر است.
 دکتر بهمنى کشکولى، احتمال ابتلا به گل مژه را در فصل تابستان و در افرادى که سابقه ابتلا به بیمارى هاى حساسیتى دارند، بیشتر مى داند.
درمان اکثر گل مژه ها ظرف چند روز به تدریج بهبود پیدا مى کنند و حتى ممکن است بدون درمان بهبود یابند. اما توصیه اکثر متخصصان چشم پزشک جدى گرفتن بیمارى و مراجعه سریع به پزشک متخصص است.
دکتر مدرس زاده در این باره مى گوید: استفاده از کمپرس گرم در چند روز اول بیمارى موجب تسکین درد مى شود و بیمارى با مراجعه به پزشک و استفاده از آنتى بیوتیک هاى موضعى بهبود پیدا مى کند. دکتر بهمنى کشکولى تجویز آنتى بیوتیک هاى وریدى، پمادهاى موضعى و قطره هاى چشمى را از روش هاى درمان کلى و شایع اکثر گل مژه ها ذکر مى کند و معتقد است: در اکثر موارد، روش هاى نامبرده مؤثر است و بیمار ظرف مدت دو تا سه ماه بهبود پیدا مى کند.
در صورت عدم بهبود، پزشک ناچار به انجام جراحى مى شود. تخلیه گل مژه ها از طریق جراحى به دو روش تزریق مواد کورتونى و ایجاد برش کوچک در ناحیه پلک و تخلیه چرک انجام مى شود. در روش اول (تزریقى) کورتون ممکن است باعث ایجاد لکه هاى بى رنگ در سطح پوست یا ایجاد عوارض پوستى دیگر شود، به همین علت استفاده از روش دوم، رایج تر است. متخصصان فشار توده متورم و سعى در خارج کردن چرک را موجب گسترش عفونت به بافت هاى مجاور و حتى ورود عفونت به مغز مى دانند و انجام این عمل توسط بیماران را خطرناک ذکر مى کنند. دکتر بهمنى توصیه مى کند، براى تسکین درد و کاهش التهاب مى توان از قرار دادن یک حوله تمیز و آب ولرم به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه، چهار تا پنج بار در روز استفاده کرد. استفاده از قطره هاى آنتى بیوتیکى یا آنتى بیوتیک هاى خوراکى در افراد بزرگسال بى تأثیر است، اما در کودکان، تجویز آنتى بیوتیک هاى خوراکى در گل مژه هاى غیرعفونى براى پیشگیرى از عفونى شدن آن، اهمیت دارد. استفاده نکردن از لوازم آرایشى در طول دوره درمان ضرورى است.
پیشگیرى در افرادى که بطور مرتب در ناحیه پشت پلک آن ها گل مژه ایجاد مى شود، رعایت نکات بهداشتى و عوامل پیشگیرى کننده ضرورى است. دکتر بهمنى، استفاده از عینک آفتابى یا عدم تماس دست با چشم در محیط هاى آلوده را به افراد مستعد پیشنهاد مى کند و معتقد است: استفاده از لوازم آرایشى استاندارد و غیرمشترک مخصوص چشم مانند ریمل یا خط چشم که تماس مستقیم با ریشه مژه ها دارند، ضرورى است. توصیه مى شود از مواد آرایشى کهنه، آلوده یا غیراستاندارد خوددارى کرده و همیشه آن ها را تمیز نگه دارید.
همچنین رعایت بهداشت چشم و پلک ها توصیه مى شود. شست وشوى منظم پلک ها با آب ولرم و شامپوى بچه مى تواند از ابتلاى مکرر بیمارى پیشگیرى کند. دکتر مدرس زاده درمان نکردن بموقع این بیمارى ساده را منجر به گسترش عفونت به رگ هاى لنفى یا حدقه چشم مى داند و معتقد است: مراجعه زودهنگام به پزشک، موجب بهبود سریع بیمارى مى شود، اما در صورت درمان نشدن بموقع، گل مژه تبدیل به کیست شده و ممکن است به جراحى و تخلیه نیاز پیدا کند. بطور کلى متخصصان به افراد مستعد آکنه و شوره سر، مصرف نکردن غذاهاى پرچرب، سرخ کرده و شیرینى جات را توصیه مى کنند.
شال زیون و گل مژه شال زیون از انواع توده هاى ایجاد شده در لبه پلک است که ظاهرى شبیه به گل مژه دارد.
دکتر بهمنى کشکولى، شال زیون را از انواع گل مژه هاى غیرعفونى مى داند و در این باره مى گوید: شال زیون برجستگى کوچکى است که در لبه پلک و در زیر پوست بر اثر انسداد مجراى خروجى غدد ترشح کننده چربى پلک ایجاد مى شود و از لحاظ زیبایى ظاهرى مشکل آفرین است و در اکثر موارد با درد یا قرمزى همراه نیست. اندازه برجستگى ها ثابت نیست و ممکن است کوچک یا بزرگ شود. بطور کلى درمان این بیمارى از طریق جراحى امکان پذیر است، اما در اکثر موارد پس از گذشت چند ماه، اندازه آن کوچک شده و ناپدید مى شود. معمولاً عدم درمان شال زیون کوچک مشکلى براى بیمار ایجاد نمى کند و تنها از لحاظ ظاهرى و زیبایى، مشکل ساز است. اما شال زیون هاى بزرگ ممکن است به قرنیه فشار آورده و موجب تارى دید شوند. توصیه دکتر بهمنى به افرادى که در سنین ۵۰ تا ۶۰ سالگى قرار دارند آن است که در صورت ابتلاى مکرر به گل مژه در فاصله زمانى کوتاه و بدون سابقه قبلى، سریعاًبه پزشک معالج مراجعه کنند. دکتر بهمنى معتقد است: گاهى اوقات وجود گل مژه هاى مکرر ممکن است علائمى از ابتلا به تومورهاى بدخیم باشد، از این رو مراجعه زودهنگام به پزشک و در صورت لزوم نمونه بردارى ضرورى است. استفاده از جوشانده برگ گردو یا گل گندم به صورت کمپرس نیز در درمان گل مژه مؤثر است.